Anne ve Babası Boşanmış Çocuğun Yurt Dışına Çıkışı ve Muvafakatname
Anne ve babası boşanmış olan çocukların yurt dışına çıkarılması, özellikle velayet hakkının ebeveynlerden yalnızca birine bırakıldığı durumlarda uygulamada karşılaşılabilen hukuki konulardan biridir.
Çocuğun yurt dışına çıkarılması söz konusu olduğunda; velayet hakkının kimde olduğu, seyahatin geçici bir ziyaret veya tatil amacı taşıyıp taşımadığı, çocuğun yurt dışında yerleşmesinin planlanıp planlanmadığı ve mevcut mahkeme kararlarının içeriği önem taşımaktadır.
Bu nedenle her olay bakımından diğer ebeveynin muvafakatinin mutlaka gerekli olduğu veya hiçbir şekilde aranmayacağı yönünde genel bir değerlendirme yapmak yerine, olayın özelliklerinin ayrı ayrı incelenmesi gerekir.
Müşterek Çocuğun Yurt Dışına Çıkışı Nedir?
Müşterek çocuğun yurt dışına çıkışı, anne ve babanın ortak çocuğunun Türkiye dışına seyahat etmesi veya yurt dışında bulunması durumunu ifade eder.
Boşanma sonrasında çocuğun velayeti ebeveynlerden birine bırakılmışsa, çocuğun yurt dışına çıkarılması bakımından öncelikle velayet hakkına ilişkin mahkeme kararının incelenmesi gerekir.
Özellikle pasaport işlemleri bakımından Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün güncel açıklamalarında, ergin olmayan çocuğun velayeti mahkeme kararıyla ebeveynlerden birine verilmişse, velayet hakkı kendisine verilen ebeveynin muvafakatinin yeterli olduğu belirtilmektedir.
Velayeti Annede veya Babada Olan Çocuğun Yurt Dışına Çıkması
Boşanma sonucunda çocuğun velayeti anneye veya babaya bırakılabilir.
Velayet hakkı kendisine verilen ebeveynin çocukla birlikte geçici olarak yurt dışına seyahat etmesi ile çocuğun yaşam merkezinin yurt dışına taşınması aynı hukuki durum değildir.
Bu nedenle değerlendirme yapılırken yalnızca çocuğun yurt dışına çıkıp çıkmayacağına değil, seyahatin amacına, süresine ve çocuğun yaşam düzeni üzerindeki etkilerine de bakılması gerekir.
Çocuğun Velayet Hakkı Sahibi Ebeveyn ile Geçici Olarak Yurt Dışına Çıkması
Velayet hakkı kendisine bırakılmış olan ebeveynin çocukla birlikte tatil, ziyaret veya benzeri geçici bir amaçla yurt dışına seyahat etmesi ile çocuğun sürekli olarak yurt dışında yaşaması amacıyla götürülmesi birbirinden farklı değerlendirilmelidir.
Bununla birlikte seyahat edilecek ülkenin vize veya giriş işlemleri bakımından ayrıca belge talep etmesi mümkündür. Bu nedenle seyahat öncesinde gidilecek ülkenin güncel konsolosluk ve vize uygulamalarının kontrol edilmesi önem taşır.
Burada Türkiye'deki velayet düzenlemesi ile yabancı bir ülkenin vize veya giriş prosedürlerinin birbirinden farklı konular olduğu unutulmamalıdır.
Çocuğun Yurt Dışına Yerleşmek Amacıyla Götürülmesi
Çocuğun yalnızca geçici bir seyahat amacıyla değil, sürekli veya uzun süreli olarak yurt dışında yaşaması amacıyla götürülmesi halinde konu farklı bir hukuki boyut kazanabilir.
Çocuğun yaşam merkezinin değiştirilmesi; eğitim, sağlık, sosyal çevre ve diğer ebeveynle kişisel ilişki gibi konularda önemli sonuçlar doğurabilir.
Velayet hakkı sahibi ebeveynin çocuğu yurt dışına yerleştirmesi nedeniyle çocuğun üstün yararının veya diğer ebeveyn ile kişisel ilişki düzeninin olumsuz etkilenmesi söz konusuysa, diğer ebeveyn tarafından aile mahkemesine başvurulması ve gerekli hukuki tedbirlerin değerlendirilmesi gündeme gelebilir.
Bu nedenle geçici bir seyahat ile çocuğun yerleşim yerinin değiştirilmesi birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.
Diğer Ebeveyn Çocuğun Yurt Dışına Çıkarılmasına Karşı Çıkabilir mi?
Velayet hakkına sahip olmayan ebeveynin, çocuğun yurt dışına götürülmesinin çocuğun yararına aykırı olduğunu veya çocuğun geri getirilmeyeceğine ilişkin ciddi bir risk bulunduğunu ileri sürmesi halinde hukuki yollara başvurması mümkün olabilir.
Bu durumda çocuğun yurt dışına çıkarılma amacı, seyahatin süresi, çocuğun mevcut yaşam düzeni, ebeveynler arasındaki kişisel ilişki ve mevcut mahkeme kararları birlikte değerlendirilmelidir.
Çocuğun velayet hakkı ihlal edilerek başka bir ülkeye götürülmesi veya yurt dışında alıkonulması halinde ise uluslararası çocuk kaçırma hukukuna ilişkin özel düzenlemeler gündeme gelebilir.
Türkiye bakımından bu alanda 5717 sayılı Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukukî Yön ve Kapsamına Dair Kanun ile 1980 tarihli Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukukî Veçhelerine Dair Lahey Sözleşmesi önem taşımaktadır. Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü, söz konusu süreçlerde merkezi makam olarak görev yapmaktadır.
Yurt Dışına Çıkış Muvafakatnamesi Nedir?
Muvafakat, ergin olmayanların pasaport başvurularında yasal temsilciler tarafından verilen izindir.
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından yapılan açıklamaya göre muvafakatname ise ergin olmayanların pasaport alabilmeleri için yasal temsilcileri tarafından noterler veya dış temsilcilikler aracılığıyla düzenlenebilen belgedir. Yasal temsilcilerin başvuru sırasında hazır bulunması halinde muvafakat, başvuru merkezinde de alınabilmektedir.
Dolayısıyla pasaport başvurusu bakımından gerekli muvafakat ile belirli bir ülkenin vize veya giriş işlemleri için talep edebileceği belgelerin birbirinden ayrı değerlendirilmesi gerekir.
Boşanmış Ebeveynlerde Muvafakat Kim Tarafından Verilir?
Anne ve babanın boşanmış olması halinde, ergin olmayan çocuğun velayeti mahkeme kararıyla hangi ebeveyne verilmişse, pasaport başvurusu bakımından o ebeveynin muvafakati yeterlidir.
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün açıklamasına göre devam eden boşanma davasında mahkeme tarafından geçici velayete ilişkin bir ara karar verilmişse, işlemler bu karar doğrultusunda yürütülmektedir. Geçici velayete ilişkin bir ara karar bulunmaması halinde ise ebeveynlerin birlikte başvurması gerekmektedir.
Bu nedenle boşanmış ebeveynler bakımından öncelikle kesinleşmiş velayet kararının veya devam eden dava varsa geçici velayete ilişkin mahkeme kararının incelenmesi gerekir.
Muvafakatname Nereden Alınır?
Pasaport işlemleri bakımından yasal temsilcilerin başvuru sırasında hazır bulunması halinde muvafakat ilgili başvuru merkezinde alınabilir.
Yasal temsilcinin başvuruda bulunamaması halinde ise mevzuat ve ilgili idari uygulamalar çerçevesinde noter veya dış temsilcilik tarafından düzenlenen muvafakatname kullanılabilir.
Bu nedenle “çocuğun yurt dışına çıkması için her durumda noter muvafakatnamesi alınmalıdır” şeklinde genel bir ifade kullanılması doğru değildir.
Muvafakatnamenin Süresi Var mıdır?
Muvafakatnamenin hangi işlem için düzenlendiği ve içeriğinin ne şekilde hazırlandığı önem taşımaktadır.
Bu nedenle tüm muvafakatnameler bakımından geçerli olacak şekilde “süresizdir” veya “belirli bir süre sonra kendiliğinden geçersiz olur” şeklinde genel bir kural ortaya koymak doğru değildir.
Belgenin hangi işlem için kullanılacağı ve gidilecek ülkenin ayrıca belge talep edip etmediği dikkate alınarak işlem yapılması gerekir.
Çocuğun Yurt Dışına Çıkarılması İçin Muvafakatname Örneği
Muvafakatnamenin içeriği, yapılacak işlemin niteliğine göre değişebilir. Bu nedenle internet üzerinde bulunan standart bir muvafakatname örneğinin her olay bakımından doğrudan kullanılması uygun olmayabilir.
Belge düzenlenmeden önce;
- çocuğun velayet durumunun,
- seyahatin amacının,
- seyahatin süresinin,
- çocuğun kiminle seyahat edeceğinin,
- gidilecek ülkenin vize ve giriş koşullarının
değerlendirilmesi gerekir.
Özellikle boşanmış ebeveynler bakımından mahkeme kararının içeriği ile yapılacak işlemin birbirine uygun olması önem taşımaktadır.
Sonuç
Anne ve babası boşanmış olan çocuğun yurt dışına çıkarılması bakımından uygulanacak hukuki prosedür, her olayda aynı değildir.
Öncelikle çocuğun velayetinin hangi ebeveyne bırakıldığı, seyahatin geçici olup olmadığı, çocuğun yurt dışında yerleşmesinin planlanıp planlanmadığı ve mevcut mahkeme kararlarının içeriği değerlendirilmelidir.
Pasaport işlemleri bakımından Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün güncel açıklamalarına göre, boşanmış ebeveynlerin ergin olmayan çocuklarında velayet hakkı kendisine verilen ebeveynin muvafakati yeterlidir.
Bununla birlikte pasaport işlemleri ile vize ve ülkeye giriş prosedürleri birbirinden farklı olduğundan, seyahat edilecek ülkenin güncel şartlarının ayrıca incelenmesi gerekir.
Çocuğun yurt dışına sürekli olarak yerleştirilmesi, diğer ebeveynle kişisel ilişkinin engellenmesi veya çocuğun velayet hakkı ihlal edilerek yurt dışında tutulması gibi durumlarda ise aile hukuku ve somut olayın özelliklerine göre uluslararası çocuk kaçırma hukukuna ilişkin hukuki yollar gündeme gelebilir.
Sonuç olarak, yurt dışına çıkış öncesinde mevcut velayet kararının, seyahatin niteliğinin ve gidilecek ülkenin belge taleplerinin birlikte değerlendirilmesi önem taşımaktadır.
Av. Gökhan TEKTAŞ
Tektaş Hukuk Bürosu